تفكّر
Tefekkur
"Imani korun degil, besleyin"
Tefekkur, f-k-r kokunden gelir. Fekkere: bir seyi ince ince dusunmek, derinlemesine irdelemek demektir. Tefekkur ise bu dusunmenin imanla birlesmis, iman merkezli derinlesme halidir.
Tefekkur, bilgi toplamak degildir. Fark sudur: Bilgi toplayan: 'Kainatta kac yildiz var?' Tefekkur eden: 'Bu kadar yildizi yaratan kim? Bu benim O'na olan imanimi nasil donusturuyor?'
Tefekkur, imani statik tutmayan, onu surekli besleyen ve derinlestiren zihinsel motordur. Atesin koru gibidir: disaridan parlayan alev soner; tefekkurle beslenen kor icten yanar ve surer.
Metodolojide tefekkur su soruyu sorar: 'Bu yasadigim sey -- bu kriz, bu guzellik, bu sikinti -- imanimi derinlestiriyor mu, yoksa yuzeysel birakiyor mu?'
"Yoksa siz cennete gireceginizi mi sandiniz? Sizden oncekilere sikinti ve hastalik geldi, sarsildilar..."
Imtihanin iman derinlestirdigini gosterir. Tefekkur, musibeti krize degil yakine cevirir.
"Bunlar sana vahyettigimiz gayb haberlerindendir."
Vahyin bilgi degil, iman perspektifi insa ettigini gosterir. Tefekkur bu insanin aracidir.
"Goklerin ve yerin yaratilisi hakkinda derin derin dusunurler."
Tefekkurun en yogun Kur'ani cagrisi. Varliga bakmak -> iman uretmek.
"Bir saat tefekkur, bir sene nafile ibadetten hayirlidir."
Bu ifade, tefekkurun salt dusunce aktivitesi olmadigini gosterir. Dogru yapildiginda, imani kalici kilan en guclu ibadet bicimine donusur.
Epistemoloji -- Yakin Bilgisine Ulasma Sureci
Epistemoloji, bilginin dogasini, kaynagini ve guvenilirligini inceler. Tefekkur, Islam epistemolojisindeki yakin uretme mekanizmasidir.
Yakin: Suphenin sizamadigi, delil uzerine kurulu, imani kalici kilan kesin bilme hali. Tefekkur bu halin yoludur.
Bati felsefesindeki karsiligi iki boyutludur: Cogito (Descartes) -- 'Dusunuyorum, oyleyse varim.' Tefekkur de bir tur ic muhasebe; ama sonucu 'ben varim' degil, 'O var, ben O'na muhtacim'dir. Diyalektik (Hegel) -- Celiskilerden daha derin bir senteze ulasma. Tefekkur de kriz ve supheyi bastirmaz, onlardan iman sentezi uretir.
Tefekkur, metodolojinin motorudur. Motor olmadan diger tum parcalar hareketsiz kalir.
Tefekkuru olduren uc sey: Bilgi birikimi -- 'Zaten biliyorum' diyerek derin dusunmeyi birakmak. Mesguliyet -- 'Vaktin yok' algisi; ama motor calismiyorsa hiz artsa da yon kaybolur. Savunmacilik -- Imani beslemek yerine korumaya almak; elestiriye kapali, supheye sert reaksiyon veren bir zihin tefekkur edemez.
Tefekkur acik bir zihin degil, Allah'a acik bir zihindir. Fark buyuktur.
Son yasadigin buyuk kriz seni 'Neden?' diye isyan ettirdi mi, yoksa 'Bu beni nereye goturuyor?' diye dusundurdu mu? Ikisi arasindaki fark nedir?
Imanin son bir yilda buyudu mu, kuculdu mu, yoksa sabit mi kaldi? Sabit kalan bir iman buyuyor sayilabilir mi?
Tefekkur icin hayatinda ayrilmis belirli bir zaman var mi? Yoksa tefekkur sana 'guzel anlarda' gelip geciyor mu?