تعبّد
Ta'abbud
"Cipayi dogru yere atmak"
Ta'abbud kelimesi, 'a-b-d kokunden gelir. 'Abd' hem kole hem kul demektir; ama bu ikisi arasinda daglar kadar fark vardir. Kole zorla boyun eger; kul, bilerek ve seve seve yonelir.
Ta'abbud, metodolojide basit bir 'ibadet etmek' anlaminin cok otesindedir. Burada ta'abbud su soruya cevap arar: 'Bu iste, bu analizde, bu karimimda nihai otorite kimdir?'
Ta'abbud, bilginin degil bilginin merkezinin sorusudur. Yani: Hangi bilgiyi kabul ediyorum? -> Akil sorusu. Bu bilgiyi kimin hukmune tabi kiliyorum? -> Ta'abbud sorusu.
Ta'abbud olmadan yapilan her analiz, farkinda olmadan baska bir seyi merkeze alir: egoyu, cogunlugu, cikari, ideolojiyi. Ta'abbud, tum bu gorunmez alternatiflerin yerini Allah'in hukmune birakmaktir.
"Leyse kemislihi sey'"
'O'nun benzeri hicbir sey yoktur.' -- Ta'abbudun ontolojik temeli: merkeze konulabilecek baska hicbir sey O'nun dengine cikamaz.
"Ekimu'd-dine ve la tetefarraku fih"
'Dini ayakta tutun ve onda ayriliga dusmeyin.' -- Referansin dagilmamasi emri. Ta'abbud, bu butunlugu korur.
"Bunda ahiretten korkanlar icin ibret vardir."
Kiyamet bilinci, ta'abbudun ahlaki esigini olusturur: 'Bu kararin ahiretteki karsiligi ne?'
"Ben cinleri ve insanlari, ancak bana kulluk etsinler diye yarattim."
Ta'abbudun sadece ibadet degil, tum hayatin yonelisi oldugunun kokeni.
"Kim Allah'a yonelirse, Allah onun her isine kefil olur. Kim de dunyaya yonelirse, Allah onu dunyaya birakir."
Ta'abbudun pratik karsiligi: merkez kim ise o taraf buyur, guclenir, anlam kazanir.
Ontoloji -- Varligin nihai referansini sabitleme
Ontoloji felsefede 'var olan nedir ve en temel varlik hangisidir?' sorusunu sorar. Ta'abbud, Islam'in ontolojik cevabidir: 'En temel varlik Allah'tir; her sey O'na referansla anlam kazanir.'
Modern dunyanin ontoloji krizi sudur: Her sistem bir 'nihai referans' uretir. Liberalizm ozgurlugu, milliyetcilik milleti, kapitalizm piyasayi nihai referans yapar. Ta'abbud, tum bu yapay merkezlerin yerine gercek merkezi koyar.
Filozoflar bu soruyu 'Ultimate Ground of Being' (Varligin Nihai Zemini) olarak sorar. Ta'abbud cevabi verir: Allah.
Ta'abbud, metodolojinin cipasidir. Gemi ne kadar sallanirsa sallansin, cipa saglamsa geri doner. Cipa koparsa gemi suruklenir.
Kurumlar ve bireyler icin en tehlikeli surec, ta'abbudun sessizce kaymasidir. Bu kayis soyle olur: Allah merkezde durmaya devam eder ama kararlarin gercek referansi olmaktan cikar.
'Bu Allah katinda ne olur?' sorusu yerini 'Buna tepki ne olur?' sorusuna birakir. Ta'abbud dilde kalir, pratikte kaybolur.
Ta'abbud olmadan yapilan en derin tefekkur bile sonunda kendine doner. Ta'abbud olmadan kurulan en guclu kurum bile er gec kendi icinde erir.
Bugun verdigin en onemli karari dusun. O kararin gercek referansi neydi: Allah'in rizasi mi, baskalarinin tepkisi mi, yoksa senin cikarin mi?
Hayatinda 'Allah'a gore degil ama...' diye baslayan kac tane cumle var? Bu cumleler ta'abbud kirilmasinin isaretleri olabilir mi?
Cipan ne zaman koptu? Yani hangi noktada 'bu isi artik Allah icin yapmiyorum' dedirten bir his sezdin?